فرآيند نهادينه شدن تبعيض عليه اقليتها در ايران بخش ششمساسان ستبر
foroneiran.com | Fri, 09.11.2007, 21:06
انقلاب بهمن ١٣٥٧ كه با همكارى كليه نيروهاى مخالف استبداد و نظام سلطنتى به نتيجه رسيد، اين انتظار را در ميان اقليتها تقويت كرد كه دوران يكسان سازى و اعمال تبعيض هاى گوناگون به سر آمده است. سازمان هاى سياسى قومى- ملى كه در دوران انقلاب نقش بسيار مهمى در سرنگونى شاه ايفا نموده بودند، در استان هاى مختلف فعالانه به طرح خواستههاى شان پرداختند. در همين بين در اثر فضاى نسبتا ً آزاد بر آمده از انقلاب، فعالين گروههاى اقليت قومى به نشر گسترده روزنامه و كتاب، به زبان هاى محلى اقدام كردند. اما با استقرار نظام اسلامى و تحكيم نيروهاى محافظه كار، فضاى سياسى كشور با شتاب فزايندهاى تنگتر شد و نيروهاى سياسى تحت فشارى روز افزون قرار گرفتند و بسيارى از نشريات از جمله روزنامه هاى اقليتهاى قومى توقيف و انتشار كتاب بزبان هاى محلى سخت تر گرديد. در اين بين اولين واكنش آيت اله خمينى به مسئله اقليتها، برآورده شدن خواستههاى آنان را در جمهورى اسلامى با ترديد زياد روبرو ساخت. وى در سخنرانىاش راهبرد نظام در برخورد به اقليتها را با توجه به ديدگاه دينىاش چنين تشريح كرد: " برخى اوقات كلمه اقليت براى عطف كردن به مردمى مانند كردها، ترك ها، فارس ها، بلوچها و مانند اينها بكار ميرود. براى اين مردمان نبايد كلمه اقليت را بكار برد، زيرا اين اصطلاح مىپندارد كه بين اين برادران تفاوتى وجود دارد. در اسلام چنين تفاوتى جايى ندارد. بين برادرانى كه به زبان هاى مختلف، براى نمونه، عربها و فارس ها، صحبت مى كنند، تفاوتى نيست. بنظر مىرسد كه اين تفاوتها بوسيله كسانى ايجاد شده است كه مايل نيستند وحدت كشورهاى اسلامى را ببينند.....اينها موضوع هايى همچون ملى گرايى، پان ايرانى، پان تركى و ايسم هاى ديگر را درست مى كنند كه با دستورات اسلام مخالفاند. برنامه آنها نابود كردن اسلام و فلسفه اسلامى است." آيت اله خمينى در سخنانش و تصميمهايى كه در سال نخست پيروزى انقلاب گرفت، نشان داد كه بين راهبرد نظام گذشته و نظام اسلامى، در رابطه با اقليتها تفاوت چندانى موجود نيست. تنها تفاوت در اين است كه شاه براى رويارويى با خواسته هاى برحق اقليتها، حفظ يك پارچگى ملى، برپايه هويت دولتى ايرانى را بهانه قرار مى داد، اما حكومت اسلامى بر آوردن اين خواستهها را عليه وحدت اسلامى و هويت دينى نظام تازه، مى سنجيد. البته بين هر دو نظام بر سراين توهم (پارانويا) كه جنبش اقليتها از سوى دشمنان خارجى طراحى شده است تفاوتى چندانى وجود نداشته است. در زير به فعاليت نيروهاى سياسى برخى از اقليتها نگاه كوتاهى خواهم انداخت و واكنش جمهورى اسلامى را كاوش خواهم كرد. كردستان و اميد خود گردانى پس از پيروزى انقلاب، بسيارى از مناطق اقليت نشين كشور، شاهد برخورد هاى مسلحانه با نيروى هاى دولتى براى دست يابى به حقوق تضييق شده و شركت در ساختار سياسى محلى از سوى سازمان هاى سياسى اقليت هاى قومى كشور بود. حزب دمكرات كردستان ايران با پشتيبانى سازمان هاى ديگر، خواسته هاى سياسى خود را براى تشكيل منطقه خود گردان در مناطق كرد نشين، به آيت اله خمينى در قم تسيلم كرد. " اين برنامه از سوى شخصيتها و گروه هاى سياسى مورد استقبال قرار گرفت. هشت بند اين برنامه در زير آمده است: ١- مرزهاى كردستان بوسيله مردم كرد تعيين مى شوند و شرايط تاريخى، اقتصادى و جغرافيايى را در بر مى گيرند. ٢- دولت مركزى در مورد دفاع، سياست خارجى و برنامه ريزى اقتصادى دراز مدت تصميم گيرى مى كند و كردستان از اين تصميمات پيروى خواهد كرد. بانك مركزى ارز كشور را كنترل خواهد نمود. ٣- در كردستان مجلس نمايندگان كرد تأسيس مى شود و بالاترين قدرت قانون گذارى استان را بعهده خواهد گرفت. ٤- تمام ادارات دولتى استان بجاى مركز، در محل اداره خواهند شد. ٥- ارتش مردمى در استان تأسيس و جاى پليس و ژاندارمرى را خواهد گرفت. ٦- زبان كردى زبان رسمى دولت استانى گشته در مدارس تدريس خواهد شد. زبان فارسى نيز رسمى خواهد بود. ٧- تمام اقليت هاى قومى موجود در كردستان از حقوق برابر برخوردار مى شوند و اجازه دارند زبان شان را بكار برده و سنت هاى شان را محترم شمرند. ٨- آزادى بيان و مطبوعات، حق تشكيل احزاب و انجمنها و فعاليت هاى سنديكايى تضمين خواهد شد. مردم كرد حق مسافرت و انتخاب آزادانه نوع اشتغال را خواهند داشت."[ii] روشن بود كه آيت اله خمينى با توجه به ديد گاهايش در مورد اقليتها، با پيشنهاد بالا موافقت نمى كند. افزون براين، خواستههاى بالا نگرانى شديد دولت ايران را در مورد كردستان در پى داشت و رهبران كرد را در موضع دفاعى قرار داد. " ..رهبران كرد مرتب در فرصت هاى گوناگون تكرار مى كردند كه قصد جدايى از كشور را ندارند. اما شرايط سياسى با شتاب دگرگون مىشد و در جهت خلاف انتظارات آنها پيش مىرفت. بزودى آشكار شد كه دولت اسلامى حاضر به پذيرفتن حق خود گردانى براى كردان نيست. برخورد هاى نظامى بزودى شروع شد."[iii] با آغاز جنگ در سنندج، چند روز پيش از نوروز، دكتر قاسملو كه در روزهاى پايان اقامت خمينى در فرانسه، با وى مذاكره كرده بود، با شتاب بديدار آيت اله به قم رفت. خمينى، آيت اله طالقانى را به سنندج فرستاد تا آتش بس برقرار و بارهبران كرد مذاكره كند.[iv] در شب نوروز سال ١٣٥٧، شهر سنندج مورد هجوم پاسداران و حمله هوايى قرار گرفت.[v] اما دو روز بعد با تلاش آيت اله طالقانى آتش بس برقرارشد. سپس ابراهيم يونسى (كرد) بعنوان استاندار به كردستان فرستاده شد. آيت اله طالقانى با پيشنهاد خود گردانى موافقت كرد اما در جلب نظر آيت اله خمينى اقبالى نداشت.[vi] پس از آن كه وى در راضى كردن آيت اله براى پذيرش خود گردانى ناكام ماند، پيشنهاد تشكيل شوراهاى محلى را با قدرت رسيدگى به امور اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى، آموزشى و بهداشتى مطرح ساخت و براى كميته اصلاحات در قانون اساسى فرستاد. اين طرح ميان كردها تفرقه انداخت و طرفداران عزالدين حسينى از پذيرفتن اش خود دارى كردند.[vii] درپى برخورد هاى نظامى و تصرف شهر پاوه از سوى نيروهاى كرد، شرايط كشمكش بين اين جنبش و حكومت اسلامى وارد مرحله تازه اى شد. " در پى جنگ برسر پاوه، آيت اله خمينى اعلان جهاد عليه كردها را داد، تمام سازمان هاى كردى را غير قانونى اعلان كرد و عضويت قاسملو در مجلس خبرگان قانون اساسى لغو شد. وى و عزالدين حسينى بعنوان دشمنان جمهورى اعلان شدند. حزب دمكرات كردستان حزب شيطان ناميده شد. همزمان فضاى سياسى در كشور خفقان آورتر شد. در تهران ٢٦ روزنامه توقيف شدند و حملات حزب الهىها به گروه هاى سياسى مخالف به مراتب بيشتر و كتاب سوزانى آغاز شد."[viii] در اين بين بنى صدر رئيس جمهور كشور نيز رهبران كرد را ويرانگران ضد رژيم مىخواند كه مىخواهند خشونت را بر مردم ايران تحميل كنند. او برهبران كرد گفته بود " ما خود مختارى را مى پذيريم اما چيزى كه شما مى خواهيد جدايى طلبى است، وگرنه نمى جنگيديد."[ix] گزارشى كه از موضع كارتر، رياست جمهور آمريكا در باره جنگ كردستان مخابره شد نشان مى داد كه اين كشور در اين درگيرى ها، با دولت اسلامى همدردى بيشترى نشان مى داد ( احتمالا ً بخاطر گرايشات چپ نيروهاى سياسى كرد): "....دولت ايران و كردهاى شورشى به خويشتندارى دعوت شدند، اما از صحبتهاى سخنگوى دولت آمريكا چنين برداشت مىشد كه دغدغه اين دولت بيشتر حفظ دولت مركزى ايران است تا به نتيجه رسيدن اهداف سياسى خود گردانى."[x] درتابستان سال ١٣٥٨پس از تسخير مجدد شهرهاى كردستان بدست نيروهاى كرد، جت هاى اف ٤ شهر مهاباد را بمباران كردند و اين شهر بدستور فرماندهان حزب تخليه شد. پس از چندى دولت خواستار آتش بس شد و گروهى را براى مذاکره به كردستان فرستاد كه مورد قبول رهبران كرد واقع شد. " عزالدين حسينى برنامه خود گردانى را ارائه داد اما دولت اسلامى حاضر نبود جز خودگردانى محدود فرهنگى امتياز ديگرى بدهد. آنها حاضر نبودند كردها را غير از يك اقليت مذهبى بشمار آورند. افزون براين، خلع سلاح كامل كردها را پيش شرط هر گونه راه كارى اعلان كردند كه براى كردها بمعنى تسليم شدن بود.."[xi] در سال ١٣٥٨، آتش بس ديگرى اعلان شد و آيت اله خمينى قول داد كه حقوق سنىها را با اصلاحيهاى در قانون اساسى بگنجاند اما اين قول نيز صورت عمل بخود نگرفت. با تحولاتى كه درون نظام اسلامى روى داد و محافظه كاران توانستند قدرت را كاملا ً بدست گيرند، راهبرد حكومت اسلامى در رابطه با اقليتها، شكل يكسان سازى نهادينه شده گذشته را باز يافت. "پس از اشغال سفارت و و سقوط دولت بازرگان، روحانيون تندرو اعلان كردند كه ديگر جاى مذاكره نيست و تنها راه محو ياغيان كرد است."[xii] پس از حمله عراق به ايران، حزب دمكرات و برخى از نيروهاى مخالف، درازاى برسميت شناختن حق محدود خود مختارى، به تهران پيشنهاد كمك دادند اما مورد پذيرش تهران واقع نشد و دولت، منطقه جنگى را به سوى شمال كردستان گسترش داد.[xiii] با شروع جنگ، چنين به نظر مى رسيد كه فرصت تازه اى براى كردهاى دو طرف مرز پيش آمده است كه با استفاده از شرايط جنگى بتوانند امتيازاتى از دولت هايشان بدست آورند اما در عمل اين دو دولت عراق و ايران بودند كه توانستند براى روبروشدن با مسئله كردهاى كشورشان از جنگ ميان دو كشور بهره گيرند. "هردو كشور حملات بزرگى را عليه جمعيت كردهاى ساكن كشورشان آغاز كردند اما همزمان به كردهاى كشور ديگر پناه داده كمك رساندند. هردو كشور از امتياز ناشى از زنده نگه داشتن مسئله كرد در كشور ديگر آگاه بود."[xiv] بهرروى، سركوب نظامى دولت اسلامى و مقاومت سرسختانه در برابر خواسته هاى اقليت كرد، دو سازمان سياسى مهم كرد را وادار ساخت كه با وجود هزينه سياسى زياد، به دريافت كمك از دولت عراق تن دهند، اقدامى كه واكنش سختى را در بقيه نقاط كشور برانگيخت.
...بسيارى از ايرانىها احتمالا ً همانند حكومت، كرد هارا بعنوان خيانت كار بشمار آوردند و كرد هايى كه از جمهورى اسلامى پشتيبانى مى كردند ( بويژه كردهاى شيعه) از مواضع قاسملو ناراحت بودند."[xv] بهرروى، كردهاى ايران درحالى كه زير آتش شديد توپخانه دوطرف درگير در جنگ قرار داشتند بر خواسته هاى خود گردانى خود پافشارى مى كردند. دراين بين جمهورى اسلامى از شكاف هاى درونى جامعه كرد بهره جست و سازمان پيش مرگههاى مسلمان را با شركت كردهاى شيعه كرمانشاه و باختران، براى مبارزه با عناصر ملى گراى كرد، تشكيل داد.[xvi] جنگ با عراق به دولت ايران امكان داد كه پايه هاى جمهورى اسلامى را در كردستان تقويت كند. اين امر با تشديد غم انگيز اختلافات درونى نيروهاى كرد همراه بود كه به برخوردهاى مسلحانه بين نيروهاى حزب دمكرات و كومله منجرشد كه در پائيز سال ١٣٦٤ بصورت جنگ كاملى درآمد و نيروهاى زيادى از دوطرف را بكشتن داد. درسال هاى بعد انشعاب در حزب دمكرات كردستان و كومله و قتل دكتر قاسملو در سال ١٣٦٩ بضعف بيشتر جنبش خود گردانى كردستان منجرشد. در رابطه با قتل دكتر قاسملو، پليس اتريش اعلام داشت كه شواهد بسيارى حاكى است كه جمهورى اسلامى در طراحى و اجراى اين قتل دست داشته است. لازم به گفتن است كه درقتل اسماعيل آقا سيمكو رهبر ايل سميكو بفرمان رضا شاه و دكتر قاسملو به طراحى جمهورى اسلامى، از روش مشابهى بهره گرفته شد. اولى در راه مذاكره با ارتش شاه و دومى در حين مذاكره با نمايندگان جمهورى اسلامى بقتل رسيد. درسال ١٣٦٩ محمد صادق شرافكندى به دبيركلى تازه حزب انتخاب شد و پس از مدت كوتاهى همچون پيشينيانش دريافت كه مبارزه كردها براى بدست آوردن عدالت سياسى، اقتصادى و اجتماعى با مبارزات بقيه مردم كشور براى بدست آوردن دمكراسى و برابرى سياسى پيوند تنگاتنگى دارد. در خلال نشستى با گروهى از رهبران گروه هاى مخالف جهمهورى اسلامى بود كه در پائيز سال ١٣٧١ در رستوران ميكونوس برلن بقتل رسيد.[xvii] روشن است كه سركوب بى رحمانه خواسته هاى قومى در كردستان، احساسات ملى گرايى را در كردها تقويت كرد. يكى از اعضاى پوليت بورو حزب دمكرات، اين پديده را چنين تشريح مى كرد: " ...زندگى آزاد چريكها در ميان مردم كردستان نشان دهنده پيشرفت جنبش ملى از زمان انقلاب است...و بالاخره احساسات ملى گرايى در مناطق كرد نشين شيعه نيز ژرف تر شده است. بخشى از علتش را بايد در درنده خويى نيروهاى دولتى عليه نيروهاى كرد در شمال و بخش ديگر را در تعداد كشتههاى زياد در اثر پشتيبانى از رژيم ايدئولوژيك در جنگ سال هاى١٣٦٠، جستجو كرد.[xviii] با وجودى كه در دوران رياست جمهورى رفسنجانى و خاتمى، فشارهاى سياسى يكسان سازى و سركوب تا حدودى كاهش يافت، اما نتوانست در ساختار محدود استبداد دينى، دگرگونى هاى لازم را ايجاد كند. " در سال هاى آخر ١٣٧٠، ....چنين بنظر رسيد كه دولت مايل است امتيازات بيشترى به كردها واگذار كند تا آنها را به شهروندان جمهورى [اسلامى] تبديل كند. طرز فكر كهنهاى كه باور داشت همه مسلمانان برابرند، رنگ و رويش را در ميان كردها و حتى جوانان ديگر ايرانى، از دست داده است كه مايلند سبك زندگى شان را بر پايه معيارهاى ديگرى بجز ترحم اسلامى بنا نهند. اما مخالفت محافظه كاران با اقدامات اصلاح طلبان نشان داد كه حاضر نيستند براحتى از امتيازات سياسى و حكومتيشان دست بردارند."[xix] رويدادهاى سالهاى اخير بويژه در دوران اصلاحات نشان داد كه حتى مبارزه در چهار چوب قانون اساسى جمهورى اسلامى نيز قادر نيست به تبعيضهاى نهادينه شده عليه اقليتها پايان دهد. استعفا و سرخوردگى نمايندگان كرد در مجلس ششم نشان داد كه نمى توان از اين امام زاده نيز انتظار معجزه داشت. در پائيز سال ١٣٨٠، نمايندگان كرد مجلس بعنوان اعتراض به تبعيض عليه اقليت كرد و سنى، بطور دسته جمعى استعفا دادند. به باور اين نمايندگان ٨٠ درصد ساكنان استان كردستان زير خط فقر زندگى مى كنند و دانشگاهها تعداد ناچيزى از دانشجويان كرد را مى پذيرند.... وزير كشور هيچگاه به درخواست آنها براى فرستادن هيئتى به استان پاسخ نداده است، به ندرت به مكاتبات آنها پاسخ مى دهد و اگر پاسخى ارسال شود، راضى كننده نيست. نمايندگان مستعفى بطور نمادين اعلام كردند كه كردها مايل بودند كه فعاليت در درون نظام را تجربه كنند اما اكنون اميدشان به گرفتن نتيجه اى قابل توجه با يأس روبرو شده است.[xx] ادامه دارد. فرآیند نهادینه شدن تبعیض علیه اقلیتها در ایران، بخش پنجم فرآیند نهادینه شدن تبعیض علیه اقلیتها در ایران، بخش چهارم فرآیند نهادینه شدن تبعیض علیه اقلیتها در ایران، بخش سوم فرآیند نهادینه شدن تبعیض علیه اقلیتها در ایران، بخش دوم فرآیند نهادینه شدن تبعیض علیه اقلیتها در ایران، بخش نخست درج مطالب و گزارشها در وبگاه ForOneIran به معنای پذیرش تمامی یا بخشی از مضمون آنها از سوی این دبیرخانه نیست. بل هدف از انتشار آنها دامن زدن به بحث و گفتگوست. انتشار مطالب تارنمای "برای یک ایران" بدون ذکر نام و آدرس این تارنما و کسب اجازه از نویسندگان آنها روا نیست. -------------------------------------------------------------------------------- - David Romano, 225. [ii] - Farideh Koohi, 172. [iii] - Ibid, 173. [iv] - Dilip Hiro, Iran Under the Ayatollahs, ) London : Routledge & K. Paul, 1985), 111. [v] - David Romano, 236. [vi] - Dilip Hiro, 112. [vii] - Ibid, 112. [viii] - Ibid, 184. [ix] - Ibid, 186. [x] - Ibid, 186. [xi]- Ibid, 176. [xii]- Ibid, 189. [xiii] - David Romano, 237. [xiv] - Farideh Koohi, 190. [xv] - David Romeno, 237-38. [xvi] - Farideh Koohi, 191. [xvii] - Farideh Koohi, 210. [xviii] - David Romeno. 240. [xix] - Ibid, 242. [xx] - Ibid, 243. ارسال به شبکههای اجتماعی
 |
|
