سعید مدنی: سرعت آگاهی بخشی در جنبش سبز اعجاب آور است
Wed 09 06 2010 - 14:30
"سعید مدنی" پژوهشگر مسایل اجتماعی یکی از تحلیل گرانی است که کارنامه جنبش سبز را طی فرآیند یکساله اش مثبت ارزیابی می کند. سعید مدنی، پژوهشگر مسائل اجتماعی درباره کارنامه جنبش سبز در طی یک سال گذشته میگوید: جنبش سبز در سه شاخص مهم خود یعنی: میانجیگری در حوزه عمومی و گسترش شبکه های اجتماعی پایدار، در آگاهی بخشی عمومی و در اعمال فشار برای تغییر موفق بوده است. وی "تغییر" را به عنوان دستور کار اصلی و اجتناب ناپدیز جنبش سبز میخواند و معتقد است که نیروهای ضد جنبش گرچه می توانند فرآیند تغییر را طولانی یا پر هزینه کند اما نمی توانند مانع از تحقق آن شوند." گفت وگوی نیلوفر زارع با سعید مدنی را که در تارنمای جرس منتشر شده است در پی میخوانید: آقای مدنی ، كارنامه جنبش سبز در فرآيند تكوين يك سال گذشته توام با كاميابي و ناكامي هايي بوده است. شما در مجموع اين جنبش را دارای كارنامه قابل قبولي مي دانيد؟ معمولا جنبش هاي اجتماعي سه كاركرد مهم دارند: ميانجي گري، آگاهي بخشي و فشار. كاركرد اول (ميانجي گري) آن است كه انتظار مي رود جنبش ها پيوندهاي اجتماعي را گسترش دهند، روابط را تقويت كنند و به نوعي هميابي و انسجام اجتماعي منجر شوند. شكي نيست كه كارنامه جنبش سبز در اين زمينه بسيار مثبت است. اين يكي از ابتكارات و نو آوري هاي مهندس موسوي در سال گذشته بود. در هفته هاي اول جنبش فشارهاي زيادي بر ايشان بود كه اقدام به تشكيل يك حزب يا جبهه كند، حتي عده اي ايشان را دعوت مي كردند كه يك سازمان مردم نهاد ايجاد كند، گويا آن زمان تصوري از ابعاد و گستره جنبش نداشتند ، يا به دنبال بازسازي الگوهاي گذشته بودند و يا تقليل جنبش. اينها به دليل نداشتن ارزيابي استراتژيك از جنبش، فكر مي كردند ميزان كشش مهندس موسوي و جنبش سبز در فضاي جامعه ايران در حد و حدود يك سازمان غير دولتي با كاركرد هاي به شدت محدود است. در ميان همه اين توصيه ها و پيشنهادات مهندس موسوي الگوي شبكه هاي اجتماعي را مطرح كرد و با الهام از يكي از آيات قران دعوت كرد تا خانه هاي يكديگر را قبله قرار دهيم و بنابراين انتخاب كاملا درست مهندس موسوي طي يك سال اخير موجب شده تا كاركرد جنبش به عنوان ميانجي گري جامعه مدني به سرعت شبكه پايداري از روابط اجتماعي را سازمان دهد. كاركرد دوم جنبش هاي اجتماعي آگاهي بخشي است. بعيد مي دانم هيچ ناظر منصفي اين دستاورد خارق العاده جنبش را بتواند ناديده بگيرد. فرآيند طي شده طي يك سال گذشته حوزه هاي آگاهي جديدي را در جامعه ايران گشود. سرعت اين فرآيند گاه اعجاب آور است. جنبش توانست سطوح آگاهي را ارتقا بدهد. چگونه مي شد موارد نقض حقوق بشر را در نظام امنيتي-قضايي اين چنين نزد افكار عمومي افشا كرد. چه كسي قادر بود اگاهي عمومي نسبت به ماهيت نظام سياسي موجود و تعارضات و تناقض هاي آن را اين چنين گسترده شفاف سازد. چگونه ممكن بود قدرت حوزه عمومي و اهميت آن را اينچنين گسترده براي افكار عمومي روشن ساخت. اين انسجام اجتماعي، تعاون و همكاري كه در يك سال گذشته به شدت تقويت شده محصول آگاهي بخشي عمومي است. كاركرد سوم جنبش هاي اجتماعي فشار به ساخت قدرت براي عقب نشيني و پذيرش اصلاحات و تغيير است.معمولا اين كاركرد به دو شكل مستقيم و غير مستقيم خود را نشان مي دهد. در شكل مستقيم نظام حاكم صداي جنبش را مي شنود و در برابر قدرت آن تسليم مي شود. بنابراين فرآيند اصلاح آغاز مي شود، پر واضح است كه جنبش در اين زمينه موفقيتي كسب نكرده است. علت آن هم اين است كه نتيجه منازعه جنبش و ضد جنبش به قدرت طرفين بستگي دارد. شكي نيست كه نظام سياسي با همه طيف بندي هاي درون آن، با حداكثر نيرو در برابر فشار جنبش براي تغيير ايستاده و از تسليم در برابر اراده و خواست مردم سر باز زده است. اما همان طور كه اشاره كردم فشار جنبش آثار غير مستقيمي بر رفتار ضدجنبش دارد. به عنوان مثال طي يك سال اخير بسياري از مراسم ها و برنامه هاي نظام كه 20-30 سال سابقه برگزاري هر ساله داشتند لغو شدند، علت آن هم تنها و تنها قدرت جنبش و فشار آن بود. رئيس جمهور هر ساله به مناسبت هاي مختلف به مجامع متعدد داخلي و خارجي مي رفت ما هرگز پس از جنبش سبز جرات نكرد در فضاهاي عمومي كه كنترل آن دشوار است، حضور يابد. مگر منع خواندن نماز جمعه توسط آقاي هاشمي رفسنجاني دليل ديگري جز قدرت جنبش بود؟ مثال در اين زمينه بسيار زياد است. حاكميت ناچار شد زندانيان جنبش سبز را به تدريج مرخص كند، ناچار شد بسياري از ادعاها عليه سبزها را در متن كيفر خواست يا در دادگاه به فراموشي سپارد. همه اين ها محصول فشار و مقاومت جنبش بودند. بنابراين جنبش در كاركرد سوم يعني به عنوان نيروي فشار نيز موفقيت نسبي داشت. پس پاسخ بنده به سوال شما آن است كه بله، جنبش يكساله سبز بي شك كارنامه بسيار خوبي داشته است، موفقيتي بسيار بيش از انتظار همه ما. به عقيده شما شاخص ترين دستاورد هاي جنبش سبز طي يك سال گذشته چه بوده است؟ در سوال قبلی پاسخ دادم. جنبش در سه شاخص مهم یعنی میانجی گری در حوزه عمومی و ایجاد و گسترش شبکه های اجتماعی پایدار، در آگاهی بخشی عمومی و در اعمال فشار برای تغییر موفق بوده است. به هرحال هواداران جنبش سبز اعتراض های پس از انتخابات ریاست جمهوری را با مطالبه پس گرفتن رای خود آغاز کردند اما حکومت به این مطالبه بی اعتنایی کامل نشان داده است. آیا مقاومت حکومت در برابر درخواست تجدید نظر در انتخابات را می توان یک ناکامی برای جنبش یه حساب آورد؟ هرگز. تنها کسانی باید مقاومت حکومت را به معنی ناکامی جنبش قلمداد کنند که انتظار داشتند حاکمیت به سادگی در برابر فشارها عقب نشینی کند. این برداشت بیشتر ناشی از درک ساده انگارانه از ماهیت نظام سیاسی ایران از یک سو و منافع حاصل از ادامه وضعيت موجود برای جناح های مسلط است. ببینید اصل دعوا بر سر در آمد ساليانه 80-90 میلیارد دلاری نفت است، اصل دعوا بر سر واردات 70 میلیارد دلاری و انحصارات اقتصادی حاصل از آن است. برخی برای یک دلار آدم می کشند. حالا آقایان برای چنین درآمد هنگفتی و ثروت های باد آورده ناشی از آن چرا خون نزدیک به یکصد نفر را بر کف خیابان ها نریزند؟ چرا حداقل ده هزار نفر را راهی زندان ها نکنند؟ فقط یک لحظه در ذهن خود تصور کنید که نیروهای مقابل جنبش به سادگی عقب نشینی می کردند و مصادر قدرت در اختیار نیروهای جنبش قرار می گرفت، خوب اولین اقدامی که صورت می گرفت حسابرسی دولت احمدی نژاد بود و ارجاع آن به مقامات قضایی مستقل، مگر شک دارید که در غیر این صورت پای خیلی ها وسط می آمد که با ادعای عدالت محوری بر مردم مسلط شده اند؟ به علاوه در صورت عقب نشینی دولت، با قدرتی که جنبش و جامعه مدنی کسب کرده بود، دیگر امکان بازگشت به گذشته ممکن نبود و نیست. تعدیل و توزیع ناعادلانه قدرت از تبعات و آثار اجتناب ناپذیر این عقب نشینی بود که با ایده خلافت و موروثی شدت قدرت تضاد و تعارض جدی داشت و دارد. در هر حال مسئله کاملا پیچیده و منازعه کاملا جدی است و ساده انگاری محض است اگر تصور شود کار به این سرعت به سر انجام می رسد. آقای مدنی ، رهبران جنبش سبز اعتقاد دارند که این جنبش طی یک سال اخیر رشد کیفی قابل ملاحظه ای پیدا کرده است. با این حال از آنجا که محدودیت های شدید حکومتی اجازه تشکل یابی را به مخالفان نمی دهد از چه طریقی می توان نسبت به کامیابی جنبش سبز در رشد کیفی هوادارن خود مطمئن شد؟ بقا، استمرار و ارتقای جنبش ها در گرو سه عامل مهم است: سازمان، هویت و مشی. جنبش سبز از حمایت سازمان شبکه ای گسترده و قدرتمندی برخوردار است که به رغم همه ضربات ، به سرعت دوباره ترمیم شده و هم در فضای حقیقي و هم در فضای مجازی حضور موثر و قدرتمندی دارد. در واقع جنبش در فاز اول حرکت خود سازمان اعتراضی ناپایداری داشت که با هوشمندی از آن عبور کرد و با وارد شدن به فاز سوم سازمان شبکه ای پایداری را به وجود آورد. در این سازمان شبکه ای، تبادل اخبار و اطلاعات و نظر و تحلیل در قالبی کاملا دموکراتیک جریان دارد. همین عامل سبب شده تا بدنه جنبش با مشارکت در این مباحث رشد کیفی کند. اگرچه باید در انتظار ورود به فاز سوم سازمانی جنبش سبز بود که در آن رهبر نقش موثرتری ایفا می کند و به پر رنگ تر کردن هویت جنبش و تبیین مواضع و دیدگاه های جنبش می پردازد. در واقع به این ترتیب مولفه سوم جنبش یعنی هویت ارتقا می یابد. تبیین و تحلیل دقیق تر هویت جنبش نیز اثرات کاملا موثری بر رشد کیفی بدنه جنبش دارد. اگر روند یک ساله اخیر را باز بینی کنیم، اهمیت هویت جنبش را در این زمینه بهتر فهم می کنیم. هویت جنبش در آغاز وجه سلبی داشت. یعنی اعتراض به تقلب و تخلف در انتخابات و نفی آن. اما به سرعت وجوه ایجابی جنبش مطرح و از سوی بدنه جنبش تایید و تبلیغ و ترویج شد. پر رنگ ترین وجه این هویت را در شعار مهندس موسوی «اجرای بدون تنازل قانون اساسی» می توان یافت. این شعار سبز ها را از غیر سبز ها تفکیک کرد. اما با تاکید بر ضرورت اجرای تمام اصول قانون اساسی. به نظرم در طول یک سال اخیر شناخت عمومی از قانون اساسی و ظرفیت های آن بسیار افزایش یافت، در کنار آن شناخت نسبت به عدم وفاداری حاکمان به میثاق مشترک ملت نیز تعمیق یافت. البته باید منتظر تقویت هویت جنبش سبز از طریق انتشار موازین و اصول هویتی جنبش شد، وظیفه ای که بی تردید بر عهده رهبران جنبش خصوصا مهندس موسوی است. اما همان طور که قبلا توضیح دادم مولفه سوم جنبش ها مشی آن هاست. اغلب تصور می شود تنها کارکرد مشی جنبش تعیین چارچوب و اصول حرکت جمعی و نحوه مواجهه با ضد جنبش است. درست است که این بارزترین و مهمترین کارکرد مشی جنبش است اما این امر نباید به غفلت ما از اثرات انتخاب مشی مناسب در ارتقا و رشد کیفی جنبش و حامیان آن منجر شود.
در اعتراضات کردستان علیه اعدام ها کمتر نمود هایی از خشونت گزارش شده است، اعتراضات همه مدنی و با پرهیز از خشونت بوده اند. این ها دستاورد های بزرگی ست، اتفاقا نیروهای ضد جنبش را نیز به انفعال دچار کرده، چون آن ها تنها در فضای ملتهب و خشونت آمیز می توانند اهداف خود را دنبال کنند. آقای مدنی ،میرحسین موسوی در بیانیه هفدهم خود مطالباتی پنج گانه را خطاب به حاکمیت مطرح کرد که تاکنون نه تنها هیچ کدام از آنها برآورده نشده بلکه امیدی هم به برآورده شدنشان در آینده نزدیک وجود ندارد.با این حال رهبران جنبش سبز از هواداران جنبش خواسته اند که صبر و استقامت پیشه کنند. آیا دعوت به صبر و استقامت از سوی رهبران جنبش انگیزه کامیابی را میان هواداران کاهش نمی دهد؟ بنده در سوال های قبل کامیابی ها و موفقیت های جنبش را بر شمردم. بیانیه 17 مهندس موسوی مدیریت بحران بود. راجع به آن بیانیه و تیز بینی مهندس موسوی در انتشار آن صدها مقاله نوشته شد. یکی از شخصیت های برجسته سیاسی نیم قرن اخیر ایران که سابقه حضور سیاسی او از نهضت ملی تا به امروز در تاریخ معاصر به ثبت رسیده به بنده گفت چنین هوشیاری و تیزبینی سیاسی را تنها از مرحوم دکتر مصدق دیده بودم. همه سیاسیون ایران باید به دلیل آن بیانیه به احترام مهندس موسوی کلاه از سر بردارند. مفاد پنج گانه بیانیه شماره 17 تعيين مشی و هدف گذاری میان مدت جنبش بود که دو کارکرد مهم داشت: اول آن که راه جنبش سبز را به سوی آینده گسترد و دوم آن که تلاش عده ای برای ترمیم شکاف درون نظام سیاسی ایران را که به دلیل جنبش عمیق و عمیق تر می شده ناکام گذاشت و پروژه خشونت همه جانبه علیه جنبش را عقیم کرد. رهبران جنبش سبز به استراتژی همراه کردن اقشار حاشیه ای مانند کارگران،کشاورزان و معلمان با مطالبات جنبش نیز تاکید زیادی دارد. به نظر شما این استراتژی تا چه اندازه موفق بوده است؟ به نظر بنده جنبش فرایند گسترش و تحول خود را طی می کند و متناسب با تقویت هویت آن اقشار اجتماعی به تدریج به آن خواهند پیوست، بدیهی است به دلیل ویژگی های تکیه گاه اصلی جنبش یعنی طبقه متوسط انتظار می رود این فرآیند از مرکز به پیرامون و از شهر به روستا حرکت کند. به همین دلیل معلمان و پس از آن ها کارگران به چنبش پیوسته اند. بررسی اجمالی ترکیب بازداشت شدگان هم نشان می دهد معلمان حضور جدی در کنش های جنبش داشته اند. در هر حال جنبش سبز صبر و مقاومت بسیار دارد و این فرآیند را طی خواهد کرد، عجله نباید کرد ،زمان به سود جنبش در حركت است. با توجه به محدودیت های بی سابقه ای که حکومت طی یک سال گذشته علیه فعالیت احزاب،رسانه ها و نهادهای غیرولتی ایجاد کرده است تا چه حد می توان به کامیابی جنبش در برآورده کردن مطالبات خود در آینده امیدوار بود؟ جنبش های اجتماعی محصول تغییرات اجتماعی هستند. تغییراتی که طی سال های گذشته جامعه ایران را دگرگون کرده، ضرورت تغییر را در دستور کار جامعه قرار داده است. بنابراین خواست تغییر نه از بیرون تزریق شده و نه ناگهانی و بدون مقدمه مورد توجه مردم قرار گرفته است. لذا تغییر به عنوان دستور کار اصلی جنبش سبز امری اجتناب ناپذیر است. ضد جنبش می تواند این فرآیند را طولانی یا پر هزینه کند اما مانع از تحقق آن نمی شود. ضد جنبش خود نیز مشمول تغییر است. مگر بارها در قرآن نخوانده ایم: «ان الله لا یغییر قوما الا یغییروا بانفسهم». پس چرا حکومت فعلی و جمهوری اسلامی مشمول این سنت خدایی نباشند؟ بر این اساس بنده معتقدم به رغم همه محدودیت ها، فشارها و تهدید ها جنبش به پیش می رود و به تدریج به اهداف مرحله ای خود می رسد. عوامل تغییر مدت هاست کار خود را آغاز کرده اند. رشد فضای مجازی (تغییر تکنولوژیک)، بحران های اقتصادی و ضرورت تحول در آن، تغییرات جمعیتی، تغییر در نگرش ها و ارزش های ایرانیان همراه با جماعت های فعال در حوزه عمومی و رهبری شجاع و آگاه نتیجه ای جز کامیابی و موفقیت مردم به بار نخواهد آورد، البته تهدیدات و خشونت ورزی ضد جنبش هزینه های ملت را افزایش می دهد که تا حدی اجتناب ناپذیر است. به نظرم جامعه ایران به لحاظ روحی-روانی آمادگی پرداخت این هزینه ها را دارد، اگرچه بنده هم مثل تمام علاقمندان به منافع ملی و توسعه ایران امیدوارم قدرت مسلط در ایران عاقلانه تر از گذشته رفتار کند ، این هزینه ها را به مردم تحمیل نکند و در برابر خواست براي تغيير تسليم شود. برگرفته از جرس http://www.rahesabz.net/story/16089/ درج مطالب و گزارشها در وبگاه ForOneIran به معنای پذیرش تمامی یا بخشی از مضمون آنها از سوی این دبیرخانه نیست. بل هدف از انتشار آنها دامن زدن به بحث و گفتگوست ' ارسال به شبکههای اجتماعی
 |
|
